Amerika Birleşik Devletleri, Ermenistan ve Azerbaycan arasında çözüm bekleyen kritik coğrafi bağlantı olan Zangezur Koridoru için büyük bir diplomatik teklif sundu. ABD, söz konusu koridorun 100 yıllığına kiralanması karşılığında kendi kontrolünde yönetilmesi önerisini gündeme getirdi. Hedef, uzun süredir bloke edilen ulaşım bağlantısını yeniden açmak ve barış sürecine ivme kazandırmak.
Teklifin Detayları ve Diplomatik Gerginlik
Yıllardır dünyaya getirdiği ‘barış’ ile tanıdığımız ABD’den Türkiye Büyükelçisi olan Tom Barrack New York’ta yaptığı açıklamada yeni bir teklif sundu. Barrack açıklamasında “32 kilometrelik bir yol üzerinde yıllardır tartışılıyorlar. Biz devreye girelim ve bu koridoru 100 yıllığına kiralayalım” ifadelerini kullandı. Bu teklif ile merkezi transit koridor üzerindeki denetimin tarafsız bir aktöre, yani ABD’ye geçmesi planlanmakta. Ancak Ermenistan, bölgenin toprak bütünlüğü ve egemenlik ilkelerini öne sürerek bu teklife şiddetle karşı gelmekte. Yasal olarak da bu tür bir kiralama mevcut sistemde mümkün görünmüyor.
Jeopolitik Çalkantı: Bölgesel Aktörlerin Tepkileri
Reuters ve RFE/RL gibi kaynaklara göre bu öneri, Güney Kafkasya’da bir dönüm noktası olabilir. ABD’nin olası yönetim modeli, hem barışı garantilemeye hem de Rus-İran etkisine karşı bölgesel dengeyi yeniden kurmaya yönelik bir hamle olarak yorumlanıyor. Tabii Ermenistan Basın Sekreteri Nazeli Baghdasaryan, kesin ifadelerle söz konusu önerinin tartışılmayacağını ve ülkenin egemenlik çizgisinden şaşılmayacağının altını çizdi.
Ekonomik Potansiyel ve Entegrasyon Vaatleri
Zangezur Koridoru’nun hayata geçirilmesi, özellikle Azerbaycan’ın Nakhchivan eksenine kesintisiz ulaşım sağlaması bakımından önem taşıyor. Aynı zamanda Orta Asya’ya açılan bir “Orta Koridor” rotasını tamamlayarak hem ticari hem stratejik fayda yaratabilir. Akaryakıt, enerji ve yük taşımacılığının maliyette yaklaşık %10–15 azalacağı öngörülüyor.
Genel Değerlendirme
ABD’nin sunduğu bu öneri, Kafkasya’da statükoyu sorgulayan meydan okumalardan biri oldu. Kafkasya için kartlar yeniden karıştırılarak bir masaya açılıyor: egemenlik hakları ve ekonomik fırsatlar arasında ince bir çizgi mi var? Ermenistan bahsi geçen çizgiyi kararlı bir tutumla savunurken, Azerbaycan’a göre ise bu koridorun açılması siyasi bir yarar olarak tanımlanmakta. Bu öneri ne yazık ki hâlâ bir pazarlık masası fikri aşamasından öteye geçebilmiş değil.
