Hyundai ve Kia, jant kolları arasındaki boşlukları açıp kapatabilen bir tekerlek tasarımı için ABD’de patent aldı. 3 Kasım 2026’da verilen US 12,779,902 B2 numaralı patent, jantın içindeki hareketli kanatçıklarla iki farklı konum arasında geçiş yapılmasını öngörüyor. Açıklıklar kapatıldığında hava direncinin azaltılması, yeniden açıldığında ise frenlere daha fazla hava ulaşması hedefleniyor. Başvurusu ilk kez Haziran 2025’te yayımlanan tasarım için henüz bir seri üretim takvimi açıklanmadı.
Hyundai ve Kia’nın hareketli jantı nasıl çalışıyor?
Patent çizimlerinde jantın görünen kolları sabit kalıyor. Hareketli parçalar, bu kolların arkasındaki ayrı bir düzeneğe yerleştiriliyor. Tekerlek göbeği çevresinde dönebilen bir halkadan dışarıya doğru uzanan kanatçıklar, halkanın konumu değiştiğinde birlikte hareket ediyor. Böylece aynı mekanizma, jant kolları arasındaki birden fazla açıklığı tek hareketle kapatabiliyor.
Halka bir yöne döndüğünde kanatçıklar açıklıkların arkasına yerleşiyor ve jant yüzeyi daha kapalı bir görünüm kazanıyor. Halka geri döndüğünde kanatçıklar sabit kolların arkasına çekiliyor. Açılan boşluklar, havanın fren diski ve çevresindeki parçalara ulaşabileceği bir geçiş sağlıyor. Tasarımın farkı, jantın taşıyıcı kollarını hareket ettirmeden hava geçişini değiştirebilmesinde yatıyor.
Düzeneği anlamak için janta önden bakıldığını düşünmek yeterli. Açık konumda kolların arasından tekerleğin içi görülebiliyor. Kapalı konumda ise aynı boşlukların arkasına kanatçıklar geliyor. Bu geçişi sağlayan halka, tekerlek göbeği çevresinde janta göre dönüyor. Kanatçıkların hareketi de bu konum değişikliğini izliyor.
Kanatçıkları ne hareket ettirecek?
Patentte halkayı hareket ettirmek için elektrik motoru, hidrolik düzenek ve pnömatik aktüatör gibi seçenekler ele alınıyor. Bunlardan birinde şekil hafızalı alaşım kullanılıyor. Elektrik akımıyla etkinleştirilen alaşımın uzunluğu değiştiğinde mekanizma halkayı kapalı konuma doğru itiyor. Aktüatör serbest kaldığında ise yay ya da benzeri esnek bir parça, düzeneği başlangıç konumuna döndürüyor.
Belgede mekanizmayı yönetmek üzere jant içine yerleştirilen küçük bir kontrol kartı da tarif ediliyor. Bir üretim aracında kontrol kartının hangi verileri kullanacağı ise henüz açıklanmış değil. Örneğin aracın hızı, frenleme sıklığı veya fren sıcaklığı, açık ve kapalı konumlar arasında geçiş yapmak için değerlendirilebilecek ölçütler. Bu ölçütlerin hangilerinin kullanılacağı ve geçişin hangi eşiklerde gerçekleşeceği, seri üretime yönelik bir uygulama ortaya çıktığında netleşebilir.
Hava direnci ile fren soğutması neden birlikte ele alınıyor?
Jant açıklıkları, frenlerin çevresinde hava dolaşmasına yardımcı oluyor. Daha kapalı bir jant yüzeyi ise tekerlek çevresindeki hava akışını değiştirerek aerodinamik direnci azaltma potansiyeli taşıyor. Otoyolda uzun süre sabit hızla ilerleyen bir araçta kapalı konum, aerodinamik verimliliğe öncelik verebilir. Uzun bir yokuş inişinde art arda fren yapıldığında ise açıklıkların yeniden açılması, frenlerin çevresindeki hava dolaşımını destekleyebilir. Bunlar patentteki tasarımın hangi amaçlarla kullanılabileceğini gösteren sürüş örnekleri.
Carscoops’un aktardığı tahmine göre, jantlar ve lastikler otoyol hızlarında aracın toplam aerodinamik direncinin yaklaşık yüzde 25’inden sorumlu olabiliyor. Bu oran, tekerleklerin toplam hava direncindeki tahmini payını ifade ediyor. Hareketli kanatçıkların sağlayabileceği tasarruf ise ayrı bir ölçüm gerektiriyor. Kapalı konum hava direncini azaltırsa bu, elektrikli otomobillerde enerji tüketimine, içten yanmalı araçlarda ise yakıt tüketimine olumlu yansıyabilir. Etkinin büyüklüğü aracın gövdesine, jant tasarımına ve sistemin kapalı konumda ne kadar süre çalıştığına bağlı olacak.
Seri üretim için hangi soruların yanıtlanması gerekiyor?
Tasarımın bir otomobilde kullanılması hâlinde, aerodinamik kazanım kadar mekanizmanın günlük kullanımdaki dayanıklılığı da önemli olacak. Jantın içine eklenen halka, kanatçıklar ve aktüatör sınırlı bir alana sığmak zorunda. Düzeneğin tekerlek dengesine ve ağırlığına etkisi, frenlerden yayılan ısı altında nasıl çalışacağı ve kir biriktiğinde kanatçıkların hareketini sürdürüp sürdüremeyeceği de test edilmesi gereken başlıklar. Açık konumdaki soğutma performansı ile kapalı konumdaki hava direnci aynı araç üzerinde ölçüldüğünde, iki konum arasındaki fark daha somut biçimde değerlendirilebilir.
İki konum arasındaki geçiş süresi de test edilmesi gereken bir konu. Örneğin uzun bir inişte frenler ısınmaya başladığında, kanatçıkların ne kadar sürede açıldığı soğutmanın ne zaman devreye gireceğini etkiler. Art arda yapılan açma ve kapama testleri ise mekanizmanın zamanla aynı hızda çalışıp çalışmadığını gösterebilir.
Hyundai ve Kia’nın aldığı patent, hareketli jantın mekanik yapısını ve olası çalıştırma yöntemlerini ortaya koyuyor. Şimdilik sistemi kullanacak bir model, üretim tarihi veya ölçülmüş bir menzil artışı açıklanmış değil. Teknolojinin otomobillere taşınıp taşınmayacağını belirleyecek başlıca veriler, kapalı konumun hava direncine katkısı ve açık konumun fren soğutması üzerindeki etkisi olacak.
